Pre tačno 170 godina rođen je Nikola Tesla, jedan od najvećih naučnika i pronalazača u istoriji. Izumi ovog vizionara i ćudljivog samotnjaka postavili su temelje savremene elektrotehnike, a brojne tehnologije bez kojih je današnji život nezamisliv, nastale su zahvaljujući idejama čoveka koji je daleko ispred svog vremena video budućnost.
Nikola Tesla rođen je 10. jula 1856. godine u Smiljanu, u Lici, koja je tada bila deo Vojne granice Austrijskog carstva, a danas se nalazi u Hrvatskoj. Bio je četvrto od petoro dece Milutina Tesle, sveštenika Srpske pravoslavne crkve, i Georgine (Đuke) Tesle, rođene Mandić, koja je poticala iz ugledne svešteničke porodice.
Školovao se u Smiljanu, Gospiću i Karlovcu, studirao na Politehnici u Gracu, a kasnije je pokušao da nastavi školovanje u Pragu, ali studije nije završio. Nedostatak novca, očeva smrt i široka interesovanja obeležili su njegove studentske godine, iako će mu kasnije brojni univerziteti dodeliti počasne doktorske titule.
Od Evrope do Amerike i revolucije u elektrotehnici
Pre odlaska u Sjedinjene Američke Države Tesla je radio u Mariboru, Budimpešti, Parizu i Strazburu. Upravo je tokom boravka u Budimpešti, prema sopstvenim svedočenjima, došao do ideje o polifaznom sistemu naizmenične struje, koja će kasnije postati njegovo najznačajnije naučno dostignuće.
U Ameriku je stigao 1884. godine sa preporukama Tomasa Edisona, u čijoj je kompaniji kratko radio, očekujući da će tamo moći da razvije svoje ideje. Međutim, različiti pogledi na budućnost elektroenergetike doveli su do razlaza dvojice pronalazača. Već 1885. godine Tesla osniva sopstvenu kompaniju u Njujorku “Tesla Arc & Light Co.”, a između 1887. i 1890. prijavljuje najznačajnije patente iz oblasti polifaznih naizmeničnih struja.
Tada nastaju njegovi revolucionarni izumi – obrtno magnetno polje, indukcioni motor, transformator i generator, kao i otkrića koja su postavila temelje moderne elektrotehnike.
Pobeda naizmenične struje i izumi koji su promenili svet
Teslin sistem naizmenične struje ušao je u direktan sukob sa Edisonovim sistemom jednosmerne struje, što je ostalo upamćeno kao “rat struja”. Odlučujuću podršku Tesli pružio je američki industrijalac Džordž Vestinghaus, čija je kompanija otkupila prve Tesline patente i omogućila njihovu praktičnu primenu.
Zajedničkim radom pripremljena je izgradnja čuvene hidroelektrane na Nijagarinim vodopadima, koja je 1896. godine počela da snabdeva električnom energijom grad Bafalo. Taj projekat označio je trijumf Teslinog sistema naizmenične struje i trajno promenio način proizvodnje i prenosa električne energije širom sveta.
Kada se Vestinghaus kasnije našao u finansijskim problemima, Tesla se odrekao dela novca koji mu je pripadao po ugovoru, spasavajući kompaniju, ali i žrtvujući ogromno lično bogatstvo koje je mogao da stekne.
Narednih godina posvetio se istraživanjima visokih frekvencija, radio-tehnike, bežičnog prenosa energije, rendgenskih zraka i drugih oblasti koje su kasnije postale temelj savremenih komunikacija. Vrhovni sud SAD je 1943. godine, nekoliko meseci posle njegove smrti, priznao Tesli prvenstvo u otkrićima koja su postavila osnove radio-tehnike, okončavši dugogodišnji spor oko patenata sa Guljelmom Markonijem.
Život ispred vremena i nasleđe koje traje
Tesla je tokom života prijavio oko 300 patenata i ostavio neizbrisiv trag u istoriji nauke. Iako je bio jedan od najvećih umova svog doba, poslednje godine života proveo je usamljen i skromno, u hotelu “Njujorker”, gde je živeo zahvaljujući penziji koju mu je dodelila Kraljevina Jugoslavija.
Bio je poznat po neobičnim životnim navikama, strogoj disciplini, vegetarijanstvu i velikoj ljubavi prema golubovima, koji su mu u starosti predstavljali najveće društvo.
Preminuo je 7. januara 1943. godine u Njujorku od srčane tromboze. Ispraćen je uz Šubertovu kompoziciju “Ave Marija” i pesmu “Tamo daleko“, a tadašnji gradonačelnik Njujorka Fjorelo La Gvardija poručio je da će veličina onoga što je Tesla stvorio tek vremenom biti u potpunosti shvaćena.
Njegova zaostavština je pedesetih godina prošlog veka preneta u Beograd, gde se danas čuva u Muzeju Nikole Tesle. Po njemu je 1956. godine nazvana međunarodna merna jedinica magnetne indukcije – tesla, dok je Unesko 2003. godine Teslinu arhivu uvrstio u registar “Pamćenje sveta”. Odlukom Vlade Srbije, od 2010. godine 10. jul, dan njegovog rođenja, obeležava se i kao Dan nauke u Srbiji.
